Weet je wat zo opvallend is aan deze gig: hij heeft een zogenaamde mail-as. Ja, een echte, en geen ‘valse’, zoals een kenner gelijk zal vragen. Nu waren mail-assen (afgeleid van de mail-coaches uit de eerste helft van de negentiende eeuw) vooral een exclusief detail voor met name sportrijtuigen, zoals coaches en mail-phaetons, maar onder een vederlichte tweewieler als deze is het bijna een rariteit.

De gig weegt bijna niks, staat geregistreerd met collectienummer W-0157 en oud-directeur Herman Vos beschreef hem als ‘Duke of York Buggy’ en zette er tussen aanhalingstekens ‘tandemcart’ bij. Dat laatste schreef hij over van het veilingpapiertje van stal Witzand in Blaricum, waar onze stichting de gig in 1966 kocht. Voor 875 gulden en 220 voor de bijbehorende lantaarns. In de zes jaar ervoor had trainer Arie Verwey ermee gereden in opdracht van zijn baas, de weldoener mr. Jaap van der Kooij. De gig was ideaal om de lichtvoetige hackney’s, waaronder Lord Victor, Jose, Broompark the Dean en Broompark Comet, in het tandem op de concoursen uit te brengen. Waar of van wie Van der Kooij de gig had gekocht blijft onbekend.
Wat we wel hebben is een catalogus van de maker, de firma Mills & Zonen, Londen, van zo rond 1908. Daar staat dit model in als de Mills Round Back Gig, voor de prijs van 65 Guineas, geïndexeerd naar nu € 12.500,-. Halford Lewis Mills en zijn zonen waren tot 1912 specialist in concoursrijtuigen, waaronder gigs als deze, gebouwd om het paard optimaal te ontlasten. Zo’n rijtuig moest vooral geen trekkracht kosten, waardoor het paard zich minder mooi kon tonen. De rijtuigmodellen van Mills, zoals de spider, kregen in geheel West-Europa navolging: concurrenten bouwden ze na. Tegelijkertijd importeerde Mills rijtuigen van dezelfde lichtheid uit Amerika. De showroom van Mills op Cambridge Place, in de wijk Paddington, zat dicht bij de metro en op twee minuten wandelen van het treinstation. Versturen en verschepen ging vanaf daar gemakkelijk. In 1908 staat de firma Mills met meerdere modellen op het concours hippique in Den Haag.
Over de familie Mills valt een boek te schrijven, met name over zoon Bertram Mills die als paardenman furore maakte en vooral met zijn circus. Diens broer Harold Cowley studeerde autotechniek en specialiseerde zich in raceauto’s. Opvallend is een advertentie in The Field in oktober 1909: “Flying machines of all kinds, built to order by Mills and Sons Limited. Inventor’s own designs worked from.” Met andere woorden, Mills bouwde het vliegtuig naar je eigen ontwerp.
De firma leverde ‘appointments for the showring’ en werkte tegelijkertijd als uitvaartonderneming en stalhouderij. Zo kan het zijn dat liefhebbers tegenwoordig vooral oog hebben voor de ponycoaches of zo’n lichte gig die Mills heeft gebouwd, terwijl Londenaren het adres in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw vooral kenden om bloemen voor een begrafenis naar toe te sturen: die konden dan gelijk op de bloemenwagen voor een uitvaart.

Onze Mills Round Back Gig staat in het depot van Museum Nienoord, Borg en Nationaal Rijtuigmuseum, en is niet alleen een fraai rijtuigje van een befaamde Engelse maker. Als erfgoed vertelt het ons iets over de ontwikkeling van de tuigpaardensport in Nederland. De gele kleur en blauwe biezen dateren nog van stal Witzand in de jaren zestig. Zo laten we hem.