Het is zondermeer een stoere mannenwagen, gebouwd in de befaamde fabriek van Binder Ainé aan de Avenue du Bois de Boulogne 40 in Parijs. Aan de achterzijde van de bok, op de rondingen zijn de alliantiewapens van Van Zuylen van Nijevelt en diens echtgenote aangebracht. Deze demi-mail phaeton van de Stichting Hippomobiel Erfgoed past volledig bij het verhaal van de baron.

Étienne baron van Zuylen van Nijevelt van de Haar (1860-1934) was een fervent hobbykoetsier en automobilist. Om hem beter te leren kennen, is het aardig om naar zijn graftombe, in de slotkapel bij Kasteel de Haar, te gaan kijken. Daarop is namelijk aan de zijkant in wit marmer het logo van de Automobile Club de France uitgehouwen, met aan weerszijden een span wegspringende paarden. Onder de paarden staat in goud geschreven ‘Creator’ en ‘Liberator’. Het eerste slaat op zijn rol als medeoprichter (creator) van de autoclub en daarmee naar zijn promotie van het automobiel, waarmee hij het nobele paard van zijn zware werklast wilde bevrijden (liberator). Een journalist van ‘De Telegraaf’ zocht hem in juli 1902 op in Parijs: “Toen de persman zich bij den sportsman aandiende, stond de laatste op den drempel van het gebouw van de Automobiel-Club, waar twintig menschen wachtten om den president een oogenblikje te kunnen spreken. Juist was hij uit een superbe phaeton gestapt, welks paarden keurig opgetuigd waren. De journalist maakte den heer Van Zuylen daarover een compliment, en verbaasde er zich eenigszins over, dat een zoo verstokt automobilist blijkbaar zooveel gaf om een mooie equipage. Ik adoreer de paarden, antwoordde hij lachend; ik heb er zestig in mijn stallen en ik heb er de grootste zorg voor. En juist mijn liefde voor de paarden doet mij een zoo ijverig automobilist zijn. Ik ben van oordeel, dat een paard eigenlijk niet deugt voor het vermoeiende werk, dat men het opdraagt. Maar wanneer zal de dag komen, dat het paard niet behoeft te arbeiden, en wat zal er van worden; men zal het dan hoogstens nog kunnen eten.”

De baron en diens echtgenote Hélène de Rothschild beschikten over een stal op Kasteel de Haar en in een voorstad van Parijs. Hun paarden en rijtuigen bevonden zich afwisselend in Parijs en op De Haar. Na het overlijden van de baron was het gedaan met de paarden op De Haar. Dertien rijtuigen – een voor Nederland uniek ensemble – bleven onaangeroerd in het koetshuis staan, tot ze naar het Nationaal Rijtuigmuseum in Leek verhuisden en uiteindelijk in bezit kwamen van de Stichting Hippomobiel Erfgoed (SHE). In 2018 nam SHE het voortouw om vijf van deze rijtuigen conserverend te restaureren, omdat het noodzakelijk voor het behoud en om ze opnieuw op Kasteel De Haar te laten zien. Want in die context vertellen ze hun verhaal het beste: een verhaal over het leven in de stallen, over mobiliteit, over de liefde voor het paard en de komst van de auto.

Aan de demi-mail phaeton is tot op heden nog niets gebeurd. Het geld ontbreekt daarvoor. Jammer, want echt toonbaar is hij niet. Toch spreekt juist deze van alle rijtuigen van Kasteel De Haar wellicht het meest tot de verbeelding – als tastbaar bewijs van dierenliefde.


Graftome van Étienne van Zuylen Nijvelt in de kapel van Kasteel de Haar.


Vrolijke prent van de baron die met zijn automobiel het paard bevrijdde van zijn last.